کیست پستان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

کیست پستان یکی از شایع‌ترین و در عین حال نگران‌کننده‌ترین یافته‌هایی است که بسیاری از زنان در طول دوران باروری یا نزدیک به یائسگی با آن مواجه می‌شوند. این عارضه در واقع کیسه‌هایی با دیواره مشخص و حاوی مایع درون بافت غددی سینه هستند که اغلب به دنبال نوسانات طبیعی هورمون‌های استروژن و پروژسترون شکل می‌گیرند. لمس ناگهانی یک توده گرد متحرک یا حساس به لمس در بافت پستان معمولاً موجی از اضطراب و ترس از بدخیمی را به همراه دارد. اما واقعیت علمی این است که اکثریت قاطع کیست‌های پستان ماهیتی کاملاً خوش‌خیم دارند و خطر ابتلا به سرطان را افزایش نمی‌دهند.
با این حال نادیده گرفتن هرگونه تغییر در بافت سینه نیز از نظر پزشکی توصیه نمی‌شود. شناخت دقیق علائم آگاهی از تغییرات اندازه کیست در طول سیکل قاعدگی و تمایز میان کیست‌های ساده، سپتوم‌دار یا پیچیده، اهمیت حیاتی دارد. امروزه روش‌های تشخیصی دقیق مانند سونوگرافی پستان و ماموگرافی این امکان را فراهم کرده‌اند که پزشک با قطعیت بالا ماهیت این ضایعات را تشخیص دهد و از اقدامات تهاجمی غیرضروری جلوگیری کند. آگاهی از این جزئیات اضطراب‌های بی‌مورد را کاهش داده و مسیر پایش سلامت پستان را شفاف و مطمئن می‌سازد.

تشخیص نوع کیست صرفاً بر اساس تصویربرداری دقیق مشخص می‌شود. رادیولوژیست‌ها پس از مشاهده سونوگرافی این کیسه‌ها را در ۳ دسته متمایز قرار می‌دهند:
کیست ساده (Simple Cyst): این ساختارها دیواره‌ای کاملاً نازک صاف و شفاف دارند و درون آن‌ها هیچ ماده جامدی وجود ندارد. کیست‌های ساده صددرصد خوش‌خیم هستند هیچ خطری برای تبدیل شدن به توده‌های بدخیم ندارند و در صورتی که دردناک نباشند نیازی به درمان خاصی هم نخواهند داشت.
کیست پیچیده (Complicated Cyst): در این حالت مایع درون کیست به دلیل وجود ذرات پروتئینی یا سلول‌های ریخته‌شده تا حدی کدر یا حاوی رسوب به نظر می‌رسد. هرچند احتمال بدخیمی در این گروه بسیار ناچیز و زیر دو درصد است با این وجود پزشک ترجیح می‌دهد هر شش ماه یک‌بار وضعیت آن را چک کند.
کیست کمپلکس (Complex Cyst): این دسته دارای جداره‌های ضخیم دیواره‌های داخلی متعدد یا توده‌های برجسته جامد درون کیسه مایع هستند. کیست کمپلکس مستلزم بررسی جدی است؛ زیرا وجود بافت سفت در مجاورت مایع نیازمند نمونه‌برداری برای رد احتمالات سلولی مشکوک خواهد بود.

کیست‌ها می‌توانند سال‌ها بدون ایجاد علامت در بافت پستان باقی بمانند و صرفاً در غربالگری‌های تصادفی کشف شوند. با این وجود نشانه‌های بالینی زیر در بیشتر موارد به چشم می‌خورند:
لمس توده مشخص: این ضایعات معمولاً به شکل توده‌ای گرد یا بیضی با لبه‌های کاملاً مشخص و سطحی صاف زیر پوست حس می‌شوند که حالتی انعطاف‌پذیر و شبیه به یک حبه انگور پر از آب دارند و به راحتی زیر نوک انگشتان حرکت می‌کنند.
تغییر ابعاد در طول ماه: حجم و ابعاد این کیسه‌های مایع به‌طور مستقیم تحت تأثیر نوسانات هورمونی قرار دارد؛ به همین دلیل درست چند روز پیش از شروع چرخه قاعدگی بزرگ‌تر و سفت‌تر شده و پس از پایان خونریزی به‌طور محسوسی کوچک و نرم می‌شوند.
حساسیت و دردهای تیرکشنده: فشار ناشی از تجمع مایع درون کپسول کیست بر بافت‌ها و اعصاب مجاور، می‌تواند سبب ایجاد درد مبهم احساس سوزش یا کشیدگی مداوم در سینه شود که در بسیاری از مواقع به سمت ناحیه زیر بغل نیز تیر می‌کشد.
ترشحات بدون خون از مجرا: در برخی موارد فشار موضعی کیست‌ها روی مجاری شیری مجاور باعث خروج ترشحاتی شفاف کاهی‌رنگ زرد یا مایل به سبز از نوک سینه می‌شود که کاملاً بدون رگه‌های خونی هستند و نگران‌کننده به شمار نمی‌روند.

معاینه بالینی دقیق توسط پزشک متخصص

سونوگرافی پستان؛ استاندارد طلایی

ماموگرافی دیجیتال در بانوان بالای ۴۰ سال

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)

آسپیراسیون با سوزن نازک (FNA)

مشاهده نشانه‌های زیر دلیلی برای تعلل نیست و نیازمند بررسی تخصصی در کوتاه‌ترین زمان است:
فرورفتگی کشیده شدن یا حالت پوست پرتقالی روی بافت پستان.
ترشح خودبه‌خودی خون‌آبه یا مایع زلال از نوک یک سینه بدون وارد آوردن هرگونه فشار.
تو رفتگی تازه در نوک سینه یا تغییر شکل زاویه آن.
احساس یک توده کاملاً سفت و بی‌حرکت که به بافت‌های زیرین محکم چسبیده است.
لمس توده جدید و سفت در ناحیه حفره زیر بغل یا بالای استخوان ترقوه.

سن و مراحل باروری: بیشترین میزان بروز کیست‌ها در بازه سنی ۳۰ تا ۵۰ سال رخ می‌دهد؛ چرا که نوسانات هورمونی پیش از یائسگی در این دوران به اوج خود رسیده و مستقیماً بر بافت‌های حساس پستان تأثیر می‌گذارد.
سبک تغذیه و محرک‌ها: هرچند ارتباط قطعی تغذیه با پیدایش کیست‌ها اثبات نشده اما مشاهدات بالینی نشان می‌دهد مصرف زیاد کافئین (قهوه، چای غلیظ، نوشابه‌های انرژی‌زا) و شکلات تلخ می‌تواند باعث حساسیت بیشتر گیرنده‌های بافتی و تشدید درد در ناحیه کیست‌ها شود.
درمان جایگزینی هورمون (HRT): زنانی که پس از دوران یائسگی برای کنترل علائمی مانند گرگرفتگی از درمان‌های جایگزین هورمونی استفاده می‌کنند به دلیل تغییر سطح هورمون‌ها در بدن ممکن است با بازگشت یا ایجاد مجدد کیست‌های پستان مواجه شوند.