آیا انجام سونوگرافی بارداری برای جنین خطرناک است؟

سونوگرافی تشخیصی در دوران بارداری بر پایه امواج صوتی با فرکانس بالا انجام می‌شود. این امواج پس از ورود به بدن به بافت‌های مختلف برخورد کرده و بازتاب آن‌ها توسط دستگاه تحلیل می‌شود تا تصویری دقیق از وضعیت جنین، جفت و میزان مایع آمنیوتیک ایجاد گردد.
نکته بسیار مهم این است که در سونوگرافی از اشعه یونیزان استفاده نمی‌شود؛ به همین دلیل برخلاف روش‌هایی مانند رادیوگرافی یا سی‌تی‌اسکن خطرات ناشی از تابش اشعه برای مادر و جنین وجود ندارد.
به همین علت سونوگرافی یکی از ایمن‌ترین و پرکاربردترین روش‌های تصویربرداری در دوران بارداری به شمار می‌رود و سال‌هاست که در سراسر جهان تحت نظارت نهادهای علمی معتبر مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر آسیب‌زایی برای جنین گزارش نشده است. البته مانند هر اقدام پزشکی دیگر انجام آن باید با اندیکاسیون مشخص، در زمان مناسب و توسط افراد متخصص صورت گیرد تا ضمن حفظ کیفیت تشخیص، اصل ایمنی جنین نیز به‌طور کامل رعایت شود.

سونوگرافی‌های سه‌بعدی و چهاربعدی از نظر نوع امواج صوتی تفاوتی با دوبعدی معمولی ندارند و همگی از امواج فراصوت غیر‌یونیزان استفاده می‌کنند. تفاوت اصلی این روش‌ها در شیوه پردازش تصاویر و نمایش جزئیات بیشتر از ساختارهای جنین است. با این حال از آنجا که برای تهیه تصاویر دقیق‌تر معمولاً زمان بیشتری صرف می‌شود، توصیه می‌شود این نوع سونوگرافی‌ها صرفاً با اندیکاسیون پزشکی و تحت نظر پزشک متخصص انجام شوند.
هرچند شواهدی مبنی بر خطر مستقیم و اثبات‌شده وجود ندارد اما انجام طولانی‌مدت یا غیرضروری آن‌ها توصیه نمی‌شود و رعایت اصل حداقل زمان و انرژی لازم نقش مهمی در حفظ ایمنی جنین دارد.

در برخی شرایط انجام اولتراسوند صرفاً یک اقدام روتین نیست و ارزش تشخیصی بسیار بالایی برای حفظ سلامت مادر و جنین دارد. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
خونریزی، لکه‌بینی یا درد غیرعادی در دوران بارداری
شک به بارداری خارج رحمی یا احتمال سقط
کاهش محسوس یا متوقف شدن حرکات جنین
وجود بارداری چندقلویی؛ تعداد و وضعیت قرارگیری جنین‌ها، رشد آنها و شرایط جفت
ارزیابی موقعیت و سلامت جفت به ویژه مشکوک به جفت سرراهی یا جداشدگی زودرس جفت.
بررسی علائم عفونت، ناهنجاری‌های ساختاری جنین یا اختلالات رشد بر اساس یافته‌های بالینی یا آزمایشگاهی

در همه این موقعیت‌ها سونوگرافی پزشک را در تصمیم‌گیری‌های حیاتی برای ادامه روند درمان یا مراقبت یاری می‌کند و گاهی می‌تواند جان مادر و جنین را نجات دهد.

تفاوت با اشعه ایکس: برخلاف تصور برخی افراد اولتراسوند هیچ‌گونه شباهتی به اشعه ایکس ندارد. در این روش از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده می‌شود و خبری از تابش یونیزان نیست؛ بنابراین خطری برای سلول‌ها، بافت‌ها یا DNA جنین ایجاد نمی‌کند.
نگرانی درباره اوتیسم و اختلالات عصبی: تا امروز مطالعات علمی معتبر و گسترده هیچ ارتباط معناداری میان انجام سونوگرافی‌های تشخیصی استاندارد در دوران بارداری و بروز اوتیسم، اختلالات یادگیری یا مشکلات عصبی در کودکان نشان نداده‌اند.
افزایش دما و اثرات حرارتی: امواج اولتراسوند ممکن است باعث افزایش بسیار خفیف و موقتی دما در بافت‌ها شود اما این افزایش به‌دلیل گردش طبیعی خون مادر به‌سرعت متعادل می‌شود و شواهدی مبنی بر آسیب‌رسانی به جنین گزارش نشده است.
سونوگرافی‌های سه‌بعدی و چهاربعدی غیرپزشکی: اگرچه خطر مشخص و اثبات‌شده‌ای برای این روش‌ها گزارش نشده اما متخصصان توصیه می‌کنند سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی فقط در صورت وجود ضرورت پزشکی انجام شود و از استفاده صرفاً تفریحی یا یادگاری پرهیز گردد.