انجام سونوگرافی هیپ برای همه نوزادان لازم است؟

سونوگرافی هیپ نوزاد یکی از مهم‌ترین و در عین حال ساده‌ترین اقدامات تشخیصی است که در ماه‌های اول زندگی برای بررسی وضعیت مفصل ران نوزادان انجام می‌شود. در دوران جنینی به دلیل محدودیت فضای رحم یا برخی وضعیت‌های خاص مانند قرارگیری در حالت بریچ ممکن است مفصل لگن و استخوان ران نوزاد به درستی در جای خود قرار نگرفته یا تکامل طبیعی را طی نکند. اگر این اختلالات که به عنوان دیسپلازی یا ناپایداری مفصل ران شناخته می‌شوند در همان روزهای اول زندگی شناسایی شوند درمان آن‌ها بسیار آسان و بدون نیاز به جراحی خواهد بود. به همین دلیل پزشکان معمولاً برای نوزادان پرخطر یا بر اساس نتایج معاینات بالینی انجام این سونوگرافی را توصیه می‌کنند تا از بروز مشکلات حرکتی در آینده جلوگیری شود.
اگر به دنبال تشخیص دقیق و تخصصی دیسپلازی و دررفتگی مادرزادی لگن (DDH) با متد استاندارد پروفسور گراف هستید. مرکز تصویربرداری دکتر سرزعیم به عنوان یکی از معتبرترین مراکز سونوگرافی در کرج با استفاده از پروب‌های اختصاصی اطفال و دقت تکنیکال بالا ارزیابی دقیق ساختار مفصل لگن نوزاد شما را جهت پیشگیری از عوارض حرکتی تضمین می‌کند .

نوزادان با سابقه وضعیت بریچ (Breech Presentation)

قرارگیری جنین با پا یا باسن به سمت پایین در اواخر بارداری یکی از قوی‌ترین ریسک‌فاکتورهای دیسپلازی مفصل ران به شمار می‌رود. در این حالت به دلیل فشردگی اندام تحتانی در لگن مادر پاهای جنین در وضعیت کشیده یا نامناسب فشرده می‌شوند و سر استخوان ران از مرکز حفره استابولوم فاصله می‌گیرد. حتی در مواردی که زایمان با سزارین انتخابی انجام شده باشد اثر مکانیکی فشار ماه‌های پایانی بارداری پابرجا می‌ماند. به همین علت تمام راهنماهای معتبر جهانی انجام سونوگرافی هیپ را در هفته ۴ تا ۶ پس از تولد برای نوزادان متولدشده با وضعیت بریچ الزامی می‌دانند.

نوزادان دارای سابقه خانوادگی دررفتگی یا دیسپلازی لگن

ژنتیک نقش قابل‌توجهی در میزان انعطاف‌پذیری کپسول مفصلی و نحوه شکل‌گیری حفره استخوان لگن ایفا می‌کند. چنانچه پدر، مادر، خواهر، برادر یا حتی بستگان درجه‌یک نوزاد سابقه دیسپلازی تکاملی هیپ (DDH) درمان با بریس پاولیک یا جراحی مفصل ران در کودکی داشته باشند احتمال ابتلای نوزاد به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد. وراثت شلی بافت همبند باعث می‌شود کپسول مفصل توانایی کافی برای نگه‌داشتن سر استخوان ران در موقعیت پایدار را نداشته باشد. به همین دلیل پزشکان برای نوزادان دارای این پیشینه ژنتیکی انجام غربالگری سونوگرافی را فارغ از نرمال بودن معاینه اولیه توصیه می‌کنند.

نوزادان دختر (به‌ویژه با همراهی سایر عوامل)

آمارها نشان می‌دهند که شیوع دیسپلازی لگن در نوزادان دختر حدود ۴ تا ۵ برابر بیشتر از نوزادان پسر است. دلیل اصلی این تفاوت بیولوژیک حساسیت بسیار بالاتر جنین‌های مؤنث به هورمون‌های مادری به‌ویژه هورمون ریلکسین (Relaxin) در دوران بارداری است. این هورمون که برای شل‌کردن مفاصل لگن مادر جهت تسهیل زایمان ترشح می‌شود از جفت عبور کرده و منجر به شلی بیش‌ازحد تاندون‌ها و رباط‌های مفصل هیپ دختر می‌گردد. در صورت وجود همزمان جنسیت مؤنث با عواملی نظیر وضعیت بریچ یا زایمان اول اولویت انجام سونوگرافی غربالگری دوچندان می‌شود.

وجود یافته مشکوک یا غیرطبیعی در معاینه بالینی اولیه

معاینه فیزیکی دقیق توسط متخصص اطفال یا نوزادان در روزهای نخست تولد نخستین خط غربالگری بالینی محسوب می‌شود. لمس صدای کلیک یا حس بی‌ثباتی حین انجام مانورهای تشخیصی اختصاصی (مانند تست‌های ارتولانی و بارلو) زنگ خطری جدی برای ناپایداری مفصل است. همچنین محدودیت در باز شدن کامل ران‌ها به طرفین (Abduction) یا اختلاف طول ظاهری پاها از نشانه‌های مهم نیازمند تصویربرداری هستند. در صورت وجود هر یک از این علائم در معاینه نوزاد باید بدون فوت وقت و در زمان تعیین‌شده تحت سونوگرافی دینامیک لگن قرار گیرد تا وضعیت کپسول غضروفی بررسی شود.

ناهماهنگی و عدم تقارن بارز در چین‌های پوستی ران و باسن

عدم قرینگی در شیارهای پوستی ناحیه کشاله ران پشت باسن و زیر ران نوزاد می‌تواند بازتابی از جابه‌جایی سر استخوان یا قرارگیری نامتقارن ران‌ها در لگن باشد. هرچند چین‌های پوستی نامتقارن به تنهایی در یک‌سوم نوزادان سالم نیز به دلیل نحوه تجمع چربی زیرپوستی دیده می‌شود اما در صورت همراهی با سفتی حرکت پا یا عمیق‌تر بودن واضح یکی از چین‌ها اهمیت بالایی پیدا می‌کند. پزشک در مواجهه با عدم تقارن شدید چین‌ها برای رد احتمال دررفتگی یک‌طرفه لگن انجام سونوگرافی را در اولویت تشخیصی قرار می‌دهد.

محدودیت فضای داخل رحمی (بارداری اول، دوقلویی، کمبود مایع آمنیوتیک)

کمبود فضا برای تحرک جنین در سه‌ماهه سوم بارداری مانع از قرارگیری طبیعی سر استخوان فمور در مرکز حفره لگن شده و ریسک ناپایداری را بالا می‌برد. شرایطی نظیر بارداری اول (به دلیل سفت‌تر بودن دیواره‌های رحم مادر) بارداری‌های چندقلویی و به‌ویژه کاهش شدید حجم مایع آمنیوتیک (الیگوهیدروآمنیوس) فشار پیوسته‌ای به استخوان‌های در حال رشد وارد می‌کنند. جنین در این وضعیت فشرده قادر به انجام حرکات آزادانه پاها نیست و روند تکاملی استابولوم دچار وقفه می‌شود. بنابراین بررسی دقیق این نوزادان با سونوگرافی برای اطمینان از عمق کافی حفره مفصلی ضرورت دارد.

همراهی با سایر اختلالات عضلانی‌اسکلتی (تورتیکولی و کلاب‌فوت)

مشکلات ساختاری همزمان در اسکلت نوزاد اغلب ناشی از موقعیت فشردگی جنین در رحم بوده و ارتباط تنگاتنگی با اختلالات هیپ دارند. دو ناهنجاری بسیار شایع همراه بیماری تورتیکولی مادرزادی (کجی یا سفتی عضله گردن) و کلاب‌فوت (پاچنبری یا انحراف شدید مچ و کف پا به داخل) هستند. مکانیسم مشترک ایجاد این ناهنجاری‌ها ناشی از فشارهای طولانی‌مدت داخل رحمی است که هم‌زمان به مهره‌های گردن تاندون‌های مچ پا و کپسول مفصل لگن وارد شده است. ارزیابی سونوگرافیک مفصل هیپ در هر نوزادی که با ناهنجاری‌های وضعیتی اندام‌ها متولد می‌شود جزء الزامات استاندارد تشخیصی است.

سونوگرافی هیپ نوزاد ابزاری کاملاً ایمن بدون درد و بدون تابش اشعه است که دقتی بی‌نظیر در بررسی وضعیت مفصل لگن ارائه می‌دهد. اگرچه طبق پروتکل‌های جهانی انجام این آزمایش برای تمامی نوزادان اجباری نیست اما انجام معاینه بالینی دقیق توسط پزشک در بدو تولد برای تک‌تک نوزادان الزامی است. در صورتی که نوزاد دارای فاکتورهای خطری مانند وضعیت بریچ در هنگام تولد سابقه خانوادگی دررفتگی لگن یا هرگونه یافته مشکوک در معاینه باشد انجام سونوگرافی در بازه طلایی ۴ تا ۶ هفتگی برای پیشگیری از عوارض شدید حرکتی در آینده کاملاً حیاتی است. در همین راستا مرکز تصویربرداری دکتر علیرضا سرزعیم بهترین تصویربرداری در کرج با بهره‌گیری از پزشکان مجرب و متخصص برای تشخیص دقیق و به‌موقع اختلالات لگنی است تا با بررسی‌های تخصصی سلامت حرکتی و رشد اصولی فرزند شما را تضمین کند. برای رزرو نوبت می‌توانید روی دکمه دریافت نوبت کلیک کنید یا با شماره 026334483369 تماس بگیرید.

منابع
eastangliaultrasound.co.uk
radiologyassistant.nl